Overhead thang máy là gì? Cách xác định chiều cao OH

Overhead thang máy là gì là thắc mắc khá thường gặp khi xem bản vẽ hố thang, nhất là với người đang chuẩn bị xây nhà hoặc lắp thang lần đầu. Thông số này thường được ký hiệu là OH, dùng để chỉ khoảng không phía trên điểm dừng cao nhất của thang máy.

Bạn cần tính kích thước Overhead ngay từ giai đoạn thiết kế vì ảnh hưởng đến chiều cao giếng thang và không gian lắp đặt thiết bị. Thiếu OH có thể khiến công trình phải chỉnh sửa phần mái, kết cấu hoặc đổi phương án thang.

Trong bài này, Funas Việt Nam sẽ giải thích rõ Overhead thang máy là gì, đo như thế nào, kích thước thường gặp và những điểm cần lưu ý khi thiết kế để anh/chị dễ kiểm tra trước khi thi công.

Overhead thang máy là gì?

Overhead thang máy, thường ký hiệu là OH, là khoảng không kỹ thuật nằm phía trên điểm dừng cao nhất của thang máy, thuộc bên trong giếng thang.

Chiều cao OH được tính từ mặt sàn hoàn thiện của tầng cao nhất lên đến điểm thấp nhất của kết cấu phía trên giếng thang. Với thang có phòng máy, mốc trên thường là mặt dưới sàn phòng máy. Với thang không phòng máy, mốc đo phụ thuộc vào kết cấu đỉnh giếng thang theo bản vẽ kỹ thuật.

Overhead cũng cần phân biệt với tum thang. Tum thang là phần kiến trúc nhô lên trên mái, còn OH là chiều cao thông thủy bên trong giếng thang. Khi thi công, cần kiểm tra đúng kích thước OH yêu cầu để tránh thiếu không gian lắp đặt.

Overhead thang máy có tác dụng gì?

Overhead là khoảng không kỹ thuật phía trên tầng dừng cao nhất, dùng để đảm bảo đủ không gian cho cabin, thiết bị và công tác bảo trì. Kích thước OH cần đáp ứng yêu cầu thiết kế và tiêu chuẩn an toàn của hệ thống thang máy.

Tạo khoảng an toàn phía trên cabin

Khi cabin lên tầng cao nhất, phần phía trên vẫn cần chừa khoảng hở an toàn với kết cấu đỉnh giếng thang. Khoảng này giúp tránh tình trạng cabin hoặc các bộ phận phía trên tiến quá sát trần giếng trong quá trình vận hành. OH thấp hơn yêu cầu có thể khiến khoảng cách an toàn bị thiếu, ảnh hưởng đến khả năng lắp đặt và vận hành.

Bố trí thiết bị phía trên cabin

Trên nóc cabin thường có khung cabin, đầu cửa, puly, guốc dẫn hướng và một số bộ phận kỹ thuật khác. Ở thang máy không phòng máy, khu vực phía trên giếng thang còn có thể bố trí thêm máy kéo hoặc thiết bị liên quan, tùy cấu hình. Chiều cao OH cần đủ để các bộ phận này có không gian lắp đặt và kiểm tra.

Đảm bảo không gian bảo trì

Kỹ thuật viên có thể phải đứng hoặc thao tác trên nóc cabin khi kiểm tra, bảo trì thang. Khu vực này cần đủ khoảng trống để làm việc an toàn, đặc biệt khi cabin ở gần tầng trên cùng. Các tiêu chuẩn thang máy cũng quy định không gian an toàn trên nóc cabin, nên chiều cao OH không thể giảm tùy ý theo mong muốn kiến trúc.

Ảnh hưởng đến chiều cao giếng thang

OH được tính từ sàn tầng dừng cao nhất lên đỉnh giếng thang, nên thông số này ảnh hưởng trực tiếp đến chiều cao tum thang và phần xây dựng phía trên mái. Những công trình bị giới hạn chiều cao cần tính OH ngay từ giai đoạn thiết kế. Làm rõ thông số này sớm sẽ hạn chế việc phải sửa mái, thay đổi kết cấu hoặc đổi phương án thang khi công trình đã thi công.

Cách xác định chiều cao Overhead thang máy

Chiều cao Overhead cần được đo theo kích thước thông thủy thực tế của giếng thang. Mốc đo sai hoặc bỏ sót dầm, gờ kết cấu phía trên có thể khiến OH thực tế thấp hơn bản vẽ, gây khó khăn khi lắp đặt cabin và thiết bị.

Overhead được tính từ vị trí nào?

OH được tính từ mặt sàn hoàn thiện của tầng dừng cao nhất lên đến điểm thấp nhất của kết cấu phía trên giếng thang. Điểm cần chú ý là mặt sàn hoàn thiện, tức cao độ sau khi đã tính lớp cán nền, gạch, đá hoặc vật liệu lát sàn. Không nên lấy cốt bê tông thô làm mốc cuối cùng. Ở phía trên, cần xác định đúng phần kết cấu thấp nhất:

• mặt dưới sàn bê tông;
• dạ dưới của dầm ngang;
• gờ kết cấu nhô xuống;
• các chi tiết cố định có thể chiếm vào khoảng không phía trên cabin.

Trường hợp đỉnh giếng có dầm thấp hơn mặt trần, chiều cao OH phải tính đến dạ dưới của dầm, không lấy mặt trần cao hơn làm mốc.

Những lỗi thường gặp khi đo Overhead

Đo từ cốt sàn bê tông thô Đây là lỗi khá dễ gặp khi công trình chưa hoàn thiện. Sau khi cán nền và lát gạch hoặc đá, mặt sàn sẽ cao lên, khiến chiều cao OH thực tế giảm so với số đo ban đầu. Bỏ sót dầm phía trên giếng thang Có công trình đo từ sàn lên mặt dưới trần nhưng lại bỏ qua dầm bê tông nhô xuống. Phần dầm này mới là giới hạn thực tế của không gian phía trên cabin. Thay đổi cao độ sàn sau khi chốt bản vẽ Việc đổi vật liệu lát sàn, nâng cốt nền hoặc bổ sung lớp hoàn thiện ở tầng trên cùng đều có thể làm thay đổi OH. Những thay đổi này nên được cập nhật cho đơn vị thang máy trước khi sản xuất và lắp đặt thiết bị. Khi công trình chuẩn bị thi công phần đỉnh giếng thang, nên kiểm tra lại cốt sàn hoàn thiện, vị trí dầm và chiều cao thông thủy thực tế theo bản vẽ thang máy để tránh thiếu OH lúc lắp đặt.

Overhead thang máy cao bao nhiêu?

Chiều cao Overhead không có một mức cố định cho mọi loại thang máy. Thông số này thay đổi theo công nghệ truyền động, tốc độ, tải trọng và cách bố trí thiết bị.

Các mức trên chỉ dùng để tham khảo khi lên phương án. Kích thước chính thức cần lấy theo bản vẽ kỹ thuật của thiết bị sẽ lắp.

Overhead thang máy gia đình

Thang máy gia đình thường có OH thấp hơn các dòng thang tốc độ cao.

• Thang trục vít: khoảng 2250 – 2400mm.
• Thang thủy lực: khoảng 2600 – 2800mm.
• Thang cáp kéo: khoảng 3500 – 3800mm.

Những dòng OH thấp thường được cân nhắc cho nhà cải tạo hoặc công trình bị hạn chế chiều cao.

Overhead thang máy có phòng máy

OH thường vào khoảng 3800 – 4200mm. Phần phòng máy phía trên được tính riêng, nên tổng chiều cao xây dựng thực tế sẽ lớn hơn thông số OH.

Overhead thang máy không phòng máy

OH thường khoảng 4000 – 5200mm, tùy tải trọng, tốc độ và cách bố trí máy kéo. Không nên hiểu rằng thang không phòng máy luôn cần phần đỉnh giếng thấp hơn. Loại này bỏ phòng máy riêng nhưng khu vực OH vẫn phải đủ chỗ cho thiết bị và bảo trì.

Overhead thang máy tải hàng

Thang tải hàng thường có cabin lớn, tải trọng cao nên OH có thể ở mức 4500 – 6000mm. Khi chốt kích thước, nên căn cứ vào tải trọng, chiều cao cabin và cấu hình thực tế thay vì dùng một con số chung.

Những yếu tố ảnh hưởng đến kích thước Overhead

Kích thước OH không được chọn theo một mức cố định mà phụ thuộc vào cấu hình thực tế của thang. Một số yếu tố ảnh hưởng nhiều gồm:

• Loại thang máy: thang có phòng máy, không phòng máy, trục vít hay thủy lực có cách bố trí thiết bị khác nhau nên yêu cầu OH cũng khác.
• Tải trọng và kích thước cabin: cabin lớn, tải trọng cao thường đi kèm khung chịu lực, đầu cửa và puly lớn hơn, cần thêm không gian phía trên.
• Tốc độ thang: tốc độ càng cao thì yêu cầu về khoảng an toàn và hành trình kỹ thuật thường lớn hơn.
• Kiểu truyền động: thang cáp kéo cần không gian cho máy kéo, puly và đối trọng; thang trục vít hoặc thủy lực có kết cấu khác nên có thể giảm chiều cao OH.
• Thiết bị trên nóc cabin: quạt, hộp điều khiển hoặc các cụm thiết bị phụ cũng chiếm một phần khoảng không phía trên.
• Kết cấu công trình: dầm, mái hoặc chi tiết nhô xuống giếng thang có thể làm giảm chiều cao thông thủy thực tế.

Ngay cả hai thang có cùng tải trọng và tốc độ vẫn có thể yêu cầu OH khác nhau do thiết kế của từng hãng và cách bố trí thiết bị. Khi chốt kích thước, nên lấy thông số trên bản vẽ kỹ thuật của mẫu thang dự

Overhead thấp có lắp được thang máy không?

Overhead thấp vẫn có thể lắp thang máy, nhưng cần chọn đúng loại thang và phương án kỹ thuật theo hiện trạng công trình. Không nên tự giảm OH so với yêu cầu của thiết bị chỉ để tiết kiệm chiều cao.

Trường hợp nhà xây mới

Nhà đang ở giai đoạn thiết kế có nhiều phương án xử lý hơn. Kiến trúc sư có thể điều chỉnh chiều cao tầng trên cùng, cao độ mái hoặc bố trí lại phần giếng thang trước khi thi công. Trường hợp công trình bị giới hạn chiều cao, nên trao đổi sớm với đơn vị thang máy để chọn dòng thiết bị có yêu cầu OH thấp hơn. Mỗi loại thang có cấu tạo khác nhau nên kích thước cần được chốt theo bản vẽ kỹ thuật, không nên lấy một mức OH chung để xây dựng.

Trường hợp nhà cải tạo

Nhà đã hoàn thiện thường khó thay đổi kết cấu, nhất là khi phía trên giếng thang có mái, dầm hoặc giới hạn chiều cao. Một số hướng xử lý có thể được cân nhắc:

• chọn dòng thang có thiết kế OH thấp;
• điều chỉnh vị trí hoặc kết cấu phần mái khi điều kiện công trình cho phép;
• sử dụng giải pháp kỹ thuật dành cho công trình cải tạo theo tiêu chuẩn áp dụng;
• chuyển sang công nghệ như trục vít hoặc thủy lực khi mặt bằng phù hợp.

Với thang trục vít, yêu cầu OH của một số mẫu có thể chỉ khoảng 2250 – 2400mm, thấp hơn đáng kể so với thang cáp kéo thông thường. Thông số cụ thể vẫn cần kiểm tra theo từng sản phẩm.

Có nên giảm Overhead để tiết kiệm chiều cao?

Không nên tự ý cắt giảm OH sau khi đã chốt cấu hình thang. Khoảng không này liên quan đến thiết bị phía trên cabin, không gian bảo trì và các yêu cầu an toàn của hệ thống. Khi chiều cao thực tế không đủ, nên để đơn vị kỹ thuật kiểm tra lại và đưa ra phương án khác như đổi cấu hình, chọn loại thang có OH thấp hơn hoặc điều chỉnh phần xây dựng. Việc giảm vài chục centimet theo kinh nghiệm thi công mà không có bản vẽ kỹ thuật có thể gây khó khăn khi lắp đặt và nghiệm thu sau này.

Phân biệt Overhead, Pit và chiều cao hành trình

Ba thông số này đều nằm theo phương đứng của giếng thang nhưng dùng để chỉ ba phần khác nhau. Hiểu đúng sẽ giúp đọc bản vẽ và kiểm tra kích thước hố thang chính xác hơn.

Overhead

Overhead (OH) là khoảng không phía trên tầng dừng cao nhất, tính từ mặt sàn hoàn thiện của tầng này lên đến điểm thấp nhất của kết cấu phía trên giếng thang. Khu vực này dành cho phần thiết bị phía trên cabin, khoảng an toàn vận hành và không gian phục vụ bảo trì.

Pit thang máy

Pit là phần hố nằm dưới tầng dừng thấp nhất, tính từ mặt sàn hoàn thiện xuống đáy hố. Bên trong Pit thường bố trí các bộ phận như giảm chấn, một số thiết bị giới hạn hành trình và khoảng không để kỹ thuật viên kiểm tra phía dưới cabin.

Chiều cao hành trình

Chiều cao hành trình là khoảng cách cabin di chuyển giữa tầng dừng thấp nhất và tầng dừng cao nhất. Thông số này khác với OH và Pit vì nó thể hiện quãng đường phục vụ thực tế của thang. Có thể hình dung toàn bộ chiều cao giếng thang theo ba phần: Pit + chiều cao hành trình + Overhead.

Những lỗi cần tránh khi thiết kế Overhead thang máy

Sai lệch ở phần Overhead thường chỉ được phát hiện khi bắt đầu lắp thiết bị. Lúc đó việc sửa mái, dầm hoặc giếng thang sẽ tốn kém hơn nhiều so với kiểm tra ngay từ bản vẽ.

• Xây hố thang trước khi chốt thông số: Mỗi dòng thang có yêu cầu OH khác nhau. Nên chốt loại thang và bản vẽ kỹ thuật trước khi thi công phần đỉnh giếng.
• Để dầm chiếm khoảng không phía trên: Dầm ngang, gờ bê tông hoặc kết cấu nhô xuống có thể vướng máy kéo, puly và thiết bị trên nóc cabin. Cần kiểm tra điểm thấp nhất của toàn bộ khu vực này.
• Tự thay đổi chiều cao OH: Sau khi thiết bị đã được thiết kế theo kích thước đã thống nhất, việc hạ mái hoặc thay đổi cao độ có thể khiến cấu hình thực tế không còn lắp vừa.
• Đo từ sàn bê tông thô: OH phải tính từ mặt sàn hoàn thiện. Lớp cán nền, gạch hoặc đá lát sẽ làm giảm chiều cao thông thủy so với số đo ban đầu.
• Bỏ qua mái và kết cấu phía trên: Mái dốc, dầm mái hoặc các phần nhô xuống vẫn có thể chiếm vùng không gian cần cho thiết bị dù điểm cao nhất của giếng thang đạt yêu cầu.
• Dùng thông số của mẫu thang khác: Thang cáp kéo, trục vít, thủy lực hay các hãng khác nhau có thể yêu cầu OH khác nhau. Kích thước thi công nên lấy đúng theo bản vẽ của thiết bị dự kiến lắp.

Trước khi đổ bê tông phần đỉnh giếng thang, nên đối chiếu lại cốt sàn hoàn thiện, chiều cao OH và vị trí dầm mái giữa bản vẽ xây dựng và bản vẽ thang máy.

Kết luận

Overhead (OH) là khoảng không kỹ thuật quan trọng ở phía trên tầng dừng cao nhất, liên quan trực tiếp đến việc bố trí thiết bị, bảo trì và vận hành thang máy an toàn. Kích thước OH không có một mức chung cho mọi công trình. Thông số này còn phụ thuộc vào loại thang, tải trọng, tốc độ, công nghệ truyền động và yêu cầu kỹ thuật của từng thiết bị. Khi xây mới hoặc cải tạo nhà, nên chốt loại thang và nhận bản vẽ kỹ thuật từ đơn vị cung cấp trước khi thi công phần đỉnh giếng thang. Làm rõ thông số OH sớm sẽ hạn chế việc phải sửa mái, dầm hoặc thay đổi phương án lắp đặt về sau.